GÜNCEL ARKEOTEKNİK Çanak Çömlek (Seramik) Yapımı ve Özellikleri - Sayfa 2

Çanak Çömlek (Seramik) Yapımı ve Özellikleri - Sayfa 2

FacebookTwitterGoogle bookmarkMyspace bookmarkDel.icio.usDigg
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 1
ZayıfEn iyi 
Makale İçeriği
Çanak Çömlek (Seramik) Yapımı ve Özellikleri
Sayfa 2
Sayfa 3
Tüm Sayfalar

Kil mineralleri tabakalı bir yapı gösterirler [Kapur 1984: 223] ve yonga, safiha ya da iğne şeklinde olabilirler. Bütün killer belli bir miktar suyla plastikleşme (plastisite) gösterse de, her kil türünün plastikleşme ve sıvılaşma (likidite) sınırına erişmesi için gereken su miktarı farklıdır [Erinç 1982: 88-89]. Yumuşakken (plastikken) kolayca şekillendirilen kil, kuruyunca aldığı formu korur ve pişirilmeden tekrar su alırsa tekrar yumuşayabilir. İnce tabakalardan oluşan taneler, plastik olduklarında suyu aralarına alırlar ve birbirleri üzerinde kayarlar [Cooper 1978: 4].

3. Çanak Çömlek Yapımında Uygulanan Temel İşlemler

3.1. Hamurun Hazırlanışı

Çömlekçi çarkında (tornada) yapılmayacak işler için kile %5-15 kadar kum ya da şamot (dövülmüş pişmiş toprak), her ikisinin toplamı %15’i geçmeyecek kadar koyulması biçimlendirmeyi kolaylaştırır (ayrıca fırınlama ısısını düşürür ve kurumayı hızlandırır). Kille çalışılabilmesi için kilin içinde eşit dağılmış %25-30’u kadar su bulunmalıdır. Kile gereksinime göre istenen katkılar katıldıktan sonra hamur homojenleşmesi (katkıların eşit dağılması) için sıkıştırılır. Sıkıştırma genellikle hamuru iki parçaya bölüp parçaları birbirine vurarak yapılır. İçindeki havanın çıkması için hamur yoğrulur. Yoğurma işlemi için genel olarak iki yöntem vardır, ilki daha çok doğulu çömlekçiler tarafından uygulanan “burgaçlı yoğurma”, ikincisi ise “öküz-kafası” yöntemiyle yoğurmaktır [Cooper 1978: 34, 36-37].

3.2. Biçimlendirme

Hamur hazırlandıktan sonra çanak çömleği şekillendirmek için temel olarak iki yöntem vardır: El ve çark. Elle yapım çarka göre daha eski ve ilkel olmasına karşın bundan 7000 yıl önce biçim, kenar kalınlığı ve nitelik olarak çarklardan daha “üstün” (ben öznel yaklaşımlara katılmıyorum) çanak çömleklerin yapılmış olması [Özdoğan 1997: 381] bu iki yöntemden birinin diğerine göre üstün ya da daha iyi olduğunun belirlenemeyeceğini kanıtlamaktadır.

Elle çömlek yapmak için pek çok yöntem vardır ve elle çömlek yapmanın sınırı hayal gücünün sınırıyla sınırlanmıştır. Ama genel olarak geçmişte ve bugün kullanılan yöntemler şöyledir: Parmaklarla çimdikleyerek, halkaları üst üste dizerek (“kangal” yöntemi), levhaları birleştirerek (dik kenarlı biçimler için), ve kalıp kullanılarak (kil, bir şeyin çevresine sarılarak ya da bir şeyin içine konulup şekillendirilerek gibi) [Cooper 1978: 6].

Günümüzden yaklaşık 6000 yıl önce Mezopotamya’da yavaş dönen çarkın (turnetin) elle biçim vermeyi kolaylaştıran dönen tabladan türetilerek bulunmasıyla birlikte çark yapımı dönemi başlamış, ancak el yapımı da bugüne kadar sürmüştür. Hızlı dönen çarkta merkezkaçtan yararlanılarak –turnetin aksine- elle çekme yöntemiyle çömleğe şekil verilir. Yapılan çömlekler çömleğin orta eksenine göre tam simetriktir. Hızlı dönen çarkla birlikte çömlekçilikte seri ve standart üretim de başlamıştır. Kentlerden kent devletlerine geçişin gereksinimi olan çarkın, kullanıldığı yerler kent devletleriyle sınırlı kalmıştır [Özdoğan 1997: 381]. Çark elle ya da ayakla ya da hem el hem ayakla döndürülebilir. Bazı çarklarda döndürmek için bir dişliler sistemine bağlanmış bir kol ve döndürme işi için başka hiçbir iş yapmayan bir kişi bulunabilir [Güner 1988: 13].


ARKEOGRAFYA websitesi; Arkeoloji, Sanat Tarihi, Tarih, Filoloji, Antropoloji, Paleontoloji, Mitoloji, Müze ve Arkeoteknik ile ilgili konularda yayın yapar.

ARKEOGRAFYA websitesi, Basın Meslek İlkelerine uymaya söz verir.

ARKEOGRAFYA  ©  Her hakkı saklıdır. Yazı ve fotoğraflar kaynak veya bağlantı verilmesi koşuluyla kullanılabilir.