18Şubat2018

MAKALELER ANTROPOLOJİ Göy qurd; göysəl qurd - Sayfa 2

Göy qurd; göysəl qurd - Sayfa 2

FacebookTwitterGoogle bookmarkMyspace bookmarkDel.icio.usDigg
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 1
ZayıfEn iyi 
Makale İçeriği
Göy qurd; göysəl qurd
Sayfa 2
Tüm Sayfalar

“Qurd Ata/Kurt Ata: Qurt Tanrısı. Qurtları qoruyan və eyni zamanda qurd cildinə girə bilən tanrıdır. Kağoçı (Kao-Çı) Türklərinin söylencələrinə görə bu xalqın ilk kağanı qızlarını bir təpəyə bıraxmışdır. Sonrasında bu qızlardan biri, qurt qılığında gələn Tanrı (“Qurt Tanrı”) ilə birləşmiş və Kağoçı xalqı onların çocuqlarından törəmişdir.

Türk millətlərindən birisi olan “Başkırtlar”/Başkurtlar/Başkortlar qurtdan törədiklərinə inanırlar və isimləri də bu anlayışdan qaynaklanır (sözün ilk biçimi “Baş” və “Qurd” sözlərinin birləşimi ilə yaranmışdır və “Qurtların Öndəri” və ya “Öndərimiz Qurd” mənası daşıyır).

Tarduşların atası isə qurd başlı bir insandır.

Ergenekondan çıxışda yenə qutlu bir qurd yol göstəricilik etmışdir”.

Abdülkadir Başkurdistanlı yazır: “Eski zamanlarda Başkurt kavmi kurda Börü demez, Kurt derlerdi. Babaların ismini gelinlerin söylemesi yasak olduğundan dolayı kurt için “börü” ismi taammüm etmiştir”.

Yenə Abdülkadir Başkurdistanlı yazır: “Cihanın büyük hakanı “Çingiz Han”, bilâvasıta, Yılkı Yallı Gök Börü” oğludur. Başkurt kabailini teşkil eden (Yurmatı, Kıpçak, Kanklı, Katay, Tamyan ilh.), gibi muhtelif kabilelere alâmet olarak “tamga, ağaç, kuş” veren, şu Gök Börü: Bozkurt” oğlu Çingiz Han’dır. Bu destanda “Işık” ve “Bozkurt”a ait efsanenin sureti iki sahife teşkil ediyor”. Alankua” kocasız hamile olmuş. Eli içinde dedikodular zuhur etmiş.'Alankua' kendisine bir ziya nüzul ettiğini ve Kurt olarak çıktığını beyan etmiş. Tetkik için 'Kıpçak Kara Bey' “Türkmen Kel Mehmed Bey' 'Oraduç Bey' namlı büyükler “Alankua”nın çadırı civarında pusu kurmuşlar. Gece yarısından sonra: “Havadan bir yarkın kün indi. Kördiler erse esleri kitti. Bular yine bir ançadın eslerin yiyip aldılar erse birbirindin sordular: “bayagı kün bolup ingen ne erdi?” dediler. Bilmediler.- “kelingiz, bizler esirgen teg bolup olturgunça yalarımıznı tartıp çınglatang: börü bolsa çıkar” tidiler. Andın sontura sâlip yaların tâtîb çektiler. Kördüler kim: yılkı yallı kök börü çıka geldiler. Artına karap “Çingiz”! tip avaz birdi”.

Amerikanın yerli xalqları, yəni Berinq boğazından bu günkü ABŞ ərazisinə min illər əvvəl keçmiş olan qırmızı dərililərin, Pano Tokan dil ailəsinə mənsub olan dildə danışanlar günəşə, yəni ən parlaq göy cisiminə “Bari/Wari”, Cənubi Amerikada Şipibo, Panoan, Katukina , Marubo d. “Bari/Vari” deyilir. Dağıstan dialektlərinin bəzilərində isə günəş “Berxi”, Dağıstanın Kaytaq rayonunda , Darq dilində isə “Bari” adlanır. Peruda; Kadoazi dilində günəş “Sari” adlanır. Sarı rəng; Günəşin rəngi deyilmi? “Kor/Qur/Kur/Kür/Gür/Gur“ söz köklərində güc, qüvvət, dayanıqlılıq, atəş mənaları var. “Qor-Kor” isə Türklərdə müqəddəs, qutlu varlıqlar ilə əlaqələndirilən atəş mənasını daşısa da, eyni zamanda ”Qorxu“ da bildirir. Ayrıca, bu kökdən törəyən “Qorumak” feli ilə də əlaqəsi görünür. Moğol d. “Görü/Gürü”, Tungus d. “Güre” sözləri eyni mənaları ifadə edir. Hətta “Kırt/Kort/Hort/Hurt“ kökü üzərindən torpaqdan çıxma manasını da daşıyır.

Qurd sözünün Qurtarmaq feli ilə də bağlılığı və Türklər “qutsal qurdu” qurtarıcı olaraq görürdülər.

- Firəngiz Rüstəmova yazır

 

http://aziya.info/



ARKEOGRAFYA websitesi; Arkeoloji, Sanat Tarihi, Tarih, Filoloji, Antropoloji, Paleontoloji, Mitoloji, Müze ve Arkeoteknik ile ilgili konularda yayın yapar.

ARKEOGRAFYA websitesi, Basın Meslek İlkelerine uymaya söz verir.

ARKEOGRAFYA  ©  Her hakkı saklıdır. Yazı ve fotoğraflar kaynak veya bağlantı verilmesi koşuluyla kullanılabilir.