MAKALELER FİLOLOJİ ETRÜSK YAZITLARI KONUŞMAYA BAŞLIYOR

ETRÜSK YAZITLARI KONUŞMAYA BAŞLIYOR

FacebookTwitterGoogle bookmarkMyspace bookmarkDel.icio.usDigg
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 2
ZayıfEn iyi 
Makale İçeriği
ETRÜSK YAZITLARI KONUŞMAYA BAŞLIYOR
Sayfa 2
Tüm Sayfalar

Etrüsklerin menşeini öğrenmeğe hasr ettikleri araştırmalara rağmen Etrüsklerin sırlı yazıtları halâ da okunmamış kalıyor.

Avrupa dilcilerinin son 500 yılda İtalya’nın eski sakinleri olmuş Etrüsklerin menşeini öğrenmeğe hasr ettikleri araştırmalara rağmen Etrüsklerin sırlı yazıtları halâ da okunmamış kalıyor. Nedeni şudur ki, Avrupalılar Etrüsk yazıtlarını yad dillerde -Kafkasya veya Hind-Avrupa kökenli diller esasında okumağa çalışmışlar. Türk menşeli araştırmacıların bir çoğu Etrüsk dilinin leksikonunda Türkizmlər aşikar etmiş ve şu dil gerçekleri Etrüsklerin Türk menşeli olduklarına inam yaratmıştır. Türkiye’de Adile Ayda (1), Başkurdistan’da Fazıl Latıpov ve başkaları Etrüsklerin Türk olduklarına inanmışlar. Lakin Etrüsk yazıtları susmakta devam etmiştir. Etrüskler kim idi?

Antik edebiyatta Etrüskler Küçük Asya’nın eski sakinleri olmuş Truvalıların ecdatları gibi tanınmaktadır. M.Ö. XIII bin yılda Yunanlıların mağlup ettikleri Truvalıların bir kısmı rivayetlere esasen İtalya’ya gelmiş ve burada yeni bir halkın, Romalıların esasını oluşturmuşlar. Bir çok Avrupa dilcisi, İtalya’ya gelmiş Truvalıların Etrüskler olduklarını yazmışlar. Onların esaslandıkları kaynaklardan biri Herodots'un Tirsenler olarak adlandırdığı halkın (Etrüsklerin) Küçük Asya’dan göçmesine dair bilgidir.

Truvalılarla Etrüsklerin ayni bir kavim olduklarını ve onların her ikisinin prototürk kökenli olduğunu gösterecek dil gerçeklerini Türk okuyucularına sunmak isterdik. Eski İskandinavya kaynaklarında aşikar olarak Türkler adlandırılan Truvalıların (9) onomastikasında üze çıkardığımız Türk adları Avrupalı araştırmacılara malum değildir. Meselâ, Truvanın sonuncu çarı olmuş Priam və eski Türk (kazak) epik edebiyatındaki Turanlı kahraman Priyamın (9) aynı ismi taşıdıkları aşikârdır.

Truva çarı Priamın nesline mahsus olan isimlerin de önemli bir kısmının eski Türk isimleri olduğu ortaya çıkıyor. Meselâ, Truvalı kahraman Eney Çuvaş Türklerine mahsus Eney ismi ile, Alber, Askan, İl ve başka Truvalıların şahıs isimleri ise (7) eski Türklere ve Hunlara mahsus olmuş Alper, Askan, İl (7) isimleri ile tam uygundur.

Truvalı Dardan çağdaş Kırgızlarda hazırda kişi adı gibi işlenmekte olan Dardan değil midir? Bu isimlerin etimolojik çözümü de Türk dilleri esasında mümkündür. Dardan Kırgız dilinde "iri bedenli ve sağlam adam" manasındadır. Alber, Alper eski Türkçe alp (“kahraman”) ve er (“er”) sözlerinden oluşuyor. Askan ise Çuvaş Türkçesindeki askan (“ağzın”, “coşkun”) sözündendir.

Tutuşturulan isimlerin temelinde duran sözler antroponimik seciyelidir. Yani insanlara mahsus isimlerin temelinde mahz şu semantikli sözler bütün dillerde rastlanıyor. Truva - Türk paralellerinin sayısı oldukça çoktur. Uygunluklar başka adlar arasında da vardır. Truva’da vilayet adı olmuş Tarna Türk kökenli hazarlara mahsus bir kavim adı idi (7)

Truva’da dağ ve kasaba adı gibi malum olan Gargar ise eski ve çağdaş Türk halklarına mahsus kavim, dağ və şahıs adları gibi malumdur (6). Truva - Türk uygunlukları eski İskandinavya kaynaklarında Truvalıların Türk kökenli olduğuna dair hikayetlerin doğruluğunu belirtmiyor mu? İtalya’da meskunlaşmış Etrüskler kaynaklara esasen Küçük Asiye kökenli olmuşlar. Onların Yunan - Truva savaşından sonra İtalya’ya göçmüş Truvalıların nesilleri olduğu kabul ediliyor (4).

Truva - Türk akrabalığı, tabii olarak, Etrüsklerle Türklerin de aynı kavimler olması anlamına geliyor. Latin dilinde tursk adlanmış Etrüsklerle Sanskrit dilinde turuska adlanmış Türklerin akraba halklar olması konusunda Türkiye’de Adile Ayda, Başkurdistan’da Fazıl Latıpov ve başkaları bahs etmişler. Onların misal olarak getirdikleri uygunlukların arkasında ise dilcilerin son 500 yılda sırrına ulaşamadıkları Etrüsk yazıları durmakta idi. Avrupa dilcilerinin yad diller esasında okumağa çalıştıkları bu yazıtların sırrı eski Türk dilinin, başka Türk lehçelerinin tutuşturulması, karşılıklı olarak araştırılması sayesinde açılabilerdi.

Örnek olarak, bir Etrüsk resminde genç bir kadının askeri yola salması tasvir ediliyor. Askerin arkasında dayanmış at, kadının yüzündeki gam, askerin onun elini tutması üzücü ayrılığın yaşandığını belirtiyor.

Kadın askere şunu diyor:

Sağdan sola yazılmış metin Türkçe böyle sesleniyor: ii ulaθ iline inaθ. Birinci üç söz Türkiye Türkçesindeki iyi ulaş iline ifadesidir. Bu cümle askerin kendi iline yola salınması sahnesinin mantıksal ifadesidir: kadın yola saldığı askere iline iyi ulaşmağı arzu ediyor.

ii sözü ile Gagauz Türkçesindeki ii (“iyi”) arasında tam fonetik aynılık vardır. Kadının dediği son söz - inaθ eski Türk dilindeki yınat (“sağal” “iyileş”) sözü ilə tutuşturula biler. Bu söz de resmin mazmununa tam uygundur: iline ulaş ve sağal.

Sözün önünde y ünsüzünün düşmesi ve sözün sonunda t ünsüzünün dişarası θ-ya (İngilizcedeki th) çevrilmesi başka Etrüsk metinlerinde de müşahidə ediliyor. Misal için, bir Etrüsk resiminde atlara koşulmuş arabayı hızla süren bir genç tesvir ediliyor. Resmin üzerinde yazılmış ax1a iðuk aθe kufarke metnindeki son iki söz - aθe kufarke “atı kovuyomuş” anlamına geliyor (başka Türk dillerinde kuvar eken vb. variantlarda).

Yukarıdaki metinde olduğu gibi (inaθ - yınat “sağal”, “iyileş”), burada da sözün sonunda t - θ ses farkı müşahidə ediliyor: atı - aθe. (aθ “at” isminin yükleme hali). Çuvaş Türkçesinde de ismin yükleme halinin yaranmasında -e eki kullanılmaktadır. lðuk eski Türk dilindeki ıðuk (“azad”, “boş bırakılmış”) ile tutuşturulabilir. Metinde Axla adlı arabacının boş bırakılmış atları hızla kovması sahnesi eski Türk dilinde aydın şekilde ifade olunmuştur.


ARKEOGRAFYA websitesi; Arkeoloji, Sanat Tarihi, Tarih, Filoloji, Antropoloji, Paleontoloji, Mitoloji, Müze ve Arkeoteknik ile ilgili konularda yayın yapar.

ARKEOGRAFYA websitesi, Basın Meslek İlkelerine uymaya söz verir.

ARKEOGRAFYA  ©  Her hakkı saklıdır. Yazı ve fotoğraflar kaynak veya bağlantı verilmesi koşuluyla kullanılabilir.