23Nisan2018

MAKALELER FİLOLOJİ Koroğlu, Dədə Qorqud və Qor Tanrı

Koroğlu, Dədə Qorqud və Qor Tanrı

FacebookTwitterGoogle bookmarkMyspace bookmarkDel.icio.usDigg
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 1
ZayıfEn iyi 
Makale İçeriği
Koroğlu, Dədə Qorqud və Qor Tanrı
Sayfa 2
Tüm Sayfalar

Azeri yazar Firəngiz Rüstəmova’dan “Koroğlu, Dədə Qorqud və Qor Tanrı” makalesi ile Türklere farklı bir bakış…

Sak \ Skif çarlarının Herakl nəslindən gəldiyinə inanılır.

F . Ağasıoğlu “Etrusk – Türk bağı” kitabında yazır: “Herodota görə, saqalar Heraklın törəmələridir.

Targitayla bağlı saqalardan eşidib yazdığı adların da türk adları olması dolayısı ilə türkləri də Herakl soyuna bağlayır. “Skif; Heraklın ilan ayaqlı xanımdan doğulan üç oğlundan biridir və Skif \ Sak nəsli ondan başlanır.

Əgər Qor\ Hor tanrısı ilə Koroğlunu, Koroğlu ilə də Heraklı eyniləşdiririksə; Heraklın oğlunun adının Sak olması; Horun isə oğlunun təsviri olan kanopun “Sax” adlandırılması təsadüf deyil.

Saklara müxtəlif coğrafi ərazilərdə müxtəlif adlar verilib – Mas”saq”etlər, Qik”sak”lar, Kas Saklar, Ka”zak”lar, Ka”zax”lar, “Sax”ul, Bor”sak”, Kar”sak”, Kay”sax”- Ka”zax”, Kıp”çak”, Saxa, “Soq”toqalık, Bes”sak” kimi.

Z. Həsənovun “Çar Skiflər” kitabında yazdığına görə: “Skiflərlə Oğuzlar eyni nəsildir, belə ki, Herodotun Skif etnosunun adı rus elmi ədəbiyyatında uzun müddət düzgün olmayan “skif” transkripsiyasında oxunmuşdur. Herodotun yazdığı ”Σκυθ“ sözü Qədim Yunan d. transkripsiyasında “Kuz \ Quz” olaraq oxunur. Çar Skiflər, yəni Quzlar; Kor oğullarının bir başa varisləridir. “Tarixdə bilinən Sak dövləti isə “Sakasena” olub və bu günki Azərbaycanda yerləşib.

Akmenid yazılarında bütün Skiflər elə “Sak” adlandırılıb. Sakların tarixdə Perslərlə olan müharibələri haqqında çox məlumatlar var. Zaman- zaman müxtəlif dövlətlərin ordusunda da vuruşmuş olan Saklar tarixə qorxmaz, döyüşkən xalq kimi düşüblər. Onlardan yaradılan döyüşçülər ordusu tarixdə “Ölməz”lər, hər zaman “Sağ” qalmağı bacara bilənlər adı ilə qalıb. Həm Azər Tanrısının, həm də Qor Tanrısının “Sağaldıqdan” sonra “Sax” bürcünə təcəssüm etmələri , Qorun oğlunun kanopu üzərinə “Sax” yazılması ilə Sak nəslinin “Saq \ Sak \ Sağ \ ölməz adlandırılmasının bir əlaqəsi vardır .

“Sax“ sözünün güzgüdəki əksi “Xas”dır. Xas \ Kas isə eyni kökdən gələn sözlərdir, yəni “X” səsinin ”K” səsinə keçməsi mümkündür. “Kazax \ Qazax” sözü özündə həm Sax \ Sak və Kasları birləşdirir. Alimlərin dediyinə görə etnosun adı ilə bağlı olan “Kazax \ Qazax”: Sak, Kaspi, Kas, Kaz, Xaz, Az, Kasak nəslinin adı ilə bağlıdır. Çex alimləri N.Y.Mara və B. Qroznının təxmininə görə Kas \ Sak nəslinin adı “Kasak \ Kesek” sözündən yaranıb (Bu gün də Qazax \ Kassak rayonunda; Kəsəmən, Dağ kəsəmən, Kosalar kəndləri vardır). Bu fikri akademik A.X. Marqulan, tarixçi M. Ajinxanov və yazıçı S. Mukanov dəstəkləyir.

Kas \ Xas \ Sak, Kazax \ Kasaxlar Xəzər və Aral dənizləri arasında yaşayırdı.

Akademik V.V. Radlova görə “Kazax” sözü “Azad adam” deməkdir.

Hər zaman Saklar “Şah \ Çar” nəsli sayılıblar. “Çar Skiflər” adlandırılıblar...

Herodotun “Quz” kimi yazdığı, rus elmi ədəbiyyatında səhvən “Skif” yazıldığından çıxış edərək bu qənaətə gəlmək olar ki, Quz – Kuz - Kas – Sak nəsli, “Sax – Saq” olan “Osir \ Azər” və əbədi tanrı olan “Qor” elə Oğuzdur.

“Koroğlu” və ”Dədə Qorqud” eposlarının “Quz \ Oquz \ Oğuz” eposları olduğunu, Skifin \ Sakın da elə Quz \ Kuz \ Oquz, Azərlərin də Quz \ Oquz olmasını nəzərə alsaq; Osirin \ Azərin və onun ailəsinin haqqındakı əfsanələrin elə Oğuzla bağlı olması da mümkündür. Çünki Qor – Qorqud, Qor – Qoroğlu – Koroğlu paralellikləri, Qiza ərazisindəki “Qiza” piramidasının, Bakıdakı “Qız” qalasının; elə “Quz \ Oquz \Oğuz” olması niyə mümkün olmasın? Hər ikisi Günəşin, göy cisimlərinin səmadakı trayektoriyalarına görə hesablanıb, inşa edilmişdir.

Kainatda göy cisimlərinin hərəkət istiqamətini göstərən “Oz” damğası da; Oğuz damğasıdır.

Qədim Misirdəki Kuban ərazisində olan “Xor\Hor Baki” xramı, dünyada ən qədim insan məskənlərindən olan Kubanda; Bakı və Abşeron, Azeroba ərazilərinin olması təsadüfi deyildir. Sanki Qafqazla qədim Misir bir – birinin güzgüdəki əksidir.

F. Ağasıoğlu “Azər Xalqı” kitabında yazır: “Poladlı boyundan toplanmış; “Qıratın qaçırılması” qolunda söylənmiş, “Koroğlu Dədədir, çıxma sözündən! Nəslimiz kəsilər torpaq üzündən”- deyimi, Koroğlunun əcdad kultu ilə bağlı olduğunu ortaya qoyur. Adım Rövşən, “Soyum Koroğlu” deyimi də bunu təsdiq edir”.

Əgər Qor \ Qoroğlu paralelliyindən danışırıqsa, Koroğlu kultunun mənşəyini axtarırıqsa; burada “Koroğlu” epos qəhrəmanının adı deyil, onun soyu və ya soyadı olmasını nəzərə almalıyıq. Qəhrəmanın adı Rövşəndir! Rövşən \ Ravşan \ Rauşan \ Ra Şu... , soyum Qoroğlu \ Koroğlu\ Goroğlu \ Horoğlu \ Xoroğlu; Günəş \ Gün \ Göy \ Gök oğlu deməkdir!

Ravşan \ Rauşan... Ra – Şu – Aton... Ravşan \ Rovşan adının mənası pers d. “işıqlı” deməkdir. Rouşanqar “işıqlı \ nurlu ruh”, “Ravşan” isə ərəb d. “işıqlı pəncərə və ya eyvan” deməkdir. Deməli, Rövşənin adı günəşlə, işıqla, uca ruhla bağlıdır. Bu adın əsasında Günəş tanrısı dayanır. Ra – günəş tanrısı, “Şu” isə Qədim Misir Yaradılış miflərində həm hava, həm də Günəş işıqları və ya günəş şüaları tanrısı idi, insan simalı deyil, günəş diski formasında təsvir edilirdi. Qor tanrısının da təsvirləri günəş diski; qanadlı Günəş diski formasında idi.

Akenatonun çarlığı dövründə Misir təktanrılıq inancına keçmişdi. Həmin Tanrı Aton idi. Ra, Şu, Aton və Qor tanrısının simalarının cəmləşmiş olduğu tək Tanrı kimi qəbul edilmişdi.

Diqqəti cəlb edən isə odur ki, dörd tanrının hər biri günəş tanrısıdır.

Həmin vaxta qədər isə qədim Misirdə iki mindən çox tanrıya sitayiş edilirdi. Aton kultu sonrakı təkallahlı dinlərin yaranmasında həm rol oynadı, həm də təkan verdi.

Ra - Şu - Aton, R Ş T N; Aton Tanrısının adının Aton \ Aten \Atonu \ İtn kimi yazılış və tələffüz formaları da var. “Ra” tanrısının adı; günəşin təzə doğmuş vaxtlarını ifadə edən Er-kən, Er- tə sözlərində gizlidir ki, Er- kən dedikdə “Ra; Kün-Kun”, yəni günəş, Er-tə dedikdə isə “Ra; Tan \ Aton” yada düşür. “Er” həm də yer, məkan bildirir. Ertə \ Erkən Ranın, Günəşin, Tanrının göydəki məkanında olduğu zamandır. Belə ki “Ra\ Günəş”, “Ta-Tan”; “Dan” yeridir. “Aton” günəş işığı tanrısının göydə olmasıdır, görünməsidir, Dan \ Tan yeridir. “Aton” tanrısının adında Ton; Tan; Dan kimi sözlərimiz var ki, Tan\ Dan dedikdə artıq günəş şüalarının göyləri işıqlandırması başa düşülür. Tanrı \ Tanra \ Aton – Ra...

“Şu” tanrısının adında; Saxa türklərinin “Isıyah”ını xatırladan bir işıq, isti, Isı sözü gizlidir. Qədim Misirdə də “Şu” elə günəş işığı tanrısı idi. “Ra” tanrısının; “Şu” və Atona təcəssümü, “Qoroğlu” isə Qor Tanrısının; Kor \ Qor \ Goroğluna təcəssümüdür. Qor tanrısının adı diğər xalqlarda dağ, yüksəklik, əzəmət kimi mənalarda qalsa da, Azərbaycan dilində “Qor” sözü bir başa qor, günəş, istiliklə bağlıdır.

Yay fəslinin daha isti keçən periodlarının “qora bişirən” adlanması təsadüfi deyil. Axı günəşə “qarax, quyaş” deyən türk boyları da var.

Həm Qor \ Hor tanrısının adına dünya xəritəsində istənilən ölkənin coğrafi ərazilərinin adlarında, dünya xalqlarının folklorunda və mifoloji qəhrəmanlarının, ulusların, çarların adlarında, günəş, hərarət, ucalıq, əzəmətlə bağlı ifadələrdə , tanrı, adlarında və digər sahələrdə rast gəlinir. Həm də “Koroğlu” haqqında olan söyləncələr; yazı olmayan dövrlərdən bu günümüzə, 21-ci əsrə gəlib çatıb. “Koroğlu” yeganə qəhrəmandır ki, Saqa \ Sak boyları tərəfindən dünyaya yayılaraq Qədim Etrusklarda (Xer Okle), Latınlarda (Her Okul), qədim Yunanlarda (Her Akle , Dunay\ Tuna sahilləri; Balkanlar, Sibir, Suriya, Orta Asiya xalqlarının folklorunda yer alıb və beş yüzdən çox versiyası vardır.

Qor Tanrısı və Qoroğlu qədər geniş coğrafiyaya yayılmış ikinci bir Tanrı və Qəhrəman yoxdur. 
Z . Həsənov yazır: “Mifik - tarixi “Korkut” sözündə “kut” komponentinin, “ruhun daşıyıcısı, ruhun təcəssümü”, mənasını bildirməyindən və bu adda birinci komponentin türk bütpərəstlik tanrılarının adını bilməyi şərtindən çıxış edərək, belə qənaətə gəlmək olar ki, etimoloji nöqteyi – nəzərdən Korkut sözü “Tanrı Korun ruhunun təcəssümü” anlamını verir”. 

Firəngiz Rüstəmova

http://aziya.info

ARKEOGRAFYA websitesi; Arkeoloji, Sanat Tarihi, Tarih, Filoloji, Antropoloji, Paleontoloji, Mitoloji, Müze ve Arkeoteknik ile ilgili konularda yayın yapar.

ARKEOGRAFYA websitesi, Basın Meslek İlkelerine uymaya söz verir.

ARKEOGRAFYA  ©  Her hakkı saklıdır. Yazı ve fotoğraflar kaynak veya bağlantı verilmesi koşuluyla kullanılabilir.