MAKALELER SANAT TARİHİ Bakü - Taştaki Arabesk

Bakü - Taştaki Arabesk

FacebookTwitterGoogle bookmarkMyspace bookmarkDel.icio.usDigg
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 2
ZayıfEn iyi 

Bakü mimarisinin taş süslemeleri mükemmeldir.

Buradaki zarif bir sanatsal ifade ve harika işçilik seviyesini gösteren eski taşçılık zanaatı, İslam sanatına hizmet eder.

 

Bakü, ateş, rüzgar, taş, zengin sanat geleneği ve güzel insanlar ülkesi Azerbaycan’ın başkentidir. Orası, “Zerdüştlerin, Sasanilerin, Arapların, Farsların, Şirvanilerin, Osmanlıların ve Rusların kültürel varlıklarının süreklilik arz ettiği” bir ülkedir. [1]

Taş oymacılığı, Kafkas halkının 40000 yıl önceki bir tarihte başlayan geleneksel zanaatıdır. [2] Bakü yakınlarındaki bir sit olan Gobustan’daki petroglifler veya kaya gravürleri, tarih öncesi insanların yaşamını ve binlerce yıl geriye giden teknik kanıtı gösterir.

Bakü’deki oyma taştan sanat objeleri, Şirvanşahlar sarayının, minarelerinin, mezar taşlarının ve Bakü içinde ve çevresinde bulunan bazı bina kalıntılarının süslemelerinde vardır. Bakü Gobustan kayalıklarını ayrı tutarsak, taş süslemelerindeki bütün motifler tamamen İslamidir. İslam, Arap akınları ile 7. yüzyılda Azerbaycan’a geldi.

Şirvanşahlar sarayı, Şirvan devletinin başkenti Şemeka’dan Bakü’ye taşındığı zaman Şirvan Şahı için 13-16. yüzyılda inşa edilmişti. Şirvanşahlar sarayının süslemeleri 15 ve 16. yüzyıla tarihlendirilir. İncir ve asma yaprakları ile geometri ve hat sanatı motifleri Rumi tarzda mükemmel oymacılığı gösterir ve tamamı 3-5 cm derinliğinde oyulmuş biyomorfik desenlerdir. Anıtsal kapı mukarnasları da oymadır. “Şirvanşahlar sarayı kompleksi “Badamdar” denilen iyi yontulmuş yerel kireçtaşından yapılmıştır. Süt beyazı olan kireçtaşı, zımparalama sonrası altın rengini kazanır.” [3]

Ferruh Yesar Türbesinin (Saray kompleksinin bünyesinde, Divanhane de denilen sekizgen yapı) kemerleri üzerinde altıgen madalyonlar, taş oyma hat sanatını gösterir. “Yazıtlar çok eski Kufi Arap harfleriyle yazılmıştır. Soldaki yazıtlar madalyon şeklinde eşkenar dörtgen şekilli altı geometrik desen içine oyulmuştur. Bunlardan ikisi şöyle: “Allah’tan başka hiçbir ilah yoktur”. Diğer iki okuma: “Peygamber Muhammed, Allah’ın elçisidir”. Eşkenar dörtgenin geri kalanında, “İmam Ali, Allah’a yakındır” yazar. Sağdaki altıgen madalyon oniki küçük eşkenar dörtgen içerir. Bunlardan altısında, “Allah tektir” yazar. Diğer altısı “Muhammed” adını taşır.” [3]

Saray kompleksindeki konutun pencereleri, “şebeke” denilen taş örgüler ile kaplıdır. Onlar taştan oyulmuş ışık-gölgeli bir desenle bir odayı süslerler.

Şirvanşahlar sarayının süslemelerinden ayrı olarak, oyma geometrik desen ve hat sanatı örneği gösteren, İçerişehir etrafında birkaç eski minare var. Çeşitli motifleri olan mezar taşları ve mezar taşı levhaları, diğer oyma taş parçalarıdır. Bunlar, oyma taştan tarihi bir şehir olan Bakü İçerişehir’de korunmaktadır.

Kaynaklar:

[1] Walled City of Baku with the Shirvanshah’s Palace and Maiden Tower on UNESCO World Heritage web-site. http://whc.unesco.org/en/list/958/

[2] Gobustan Rock Art Cultural Landscape on UNESCO World Heritage web-site.  http://whc.unesco.org/en/list/1076

[3] Icherisheher web-site. http://www.icherisheher.gov.az/static,19/lang,en/#monument3

Şirvan devleti, modern Azerbaycan topraklarında 9-17. yüzyılda hüküm sürmüştür.
Azerbaycan Müslümanlarının yaklaşık % 85’i Şii’dir.
İçerişehir  (İçəri Şəhər) - Şehir içi, Bakü’nün tarihi merkezidir.

 

Marina Alin

islamic-arts.org

ARKEOGRAFYA websitesi; Arkeoloji, Sanat Tarihi, Tarih, Filoloji, Antropoloji, Paleontoloji, Mitoloji, Müze ve Arkeoteknik ile ilgili konularda yayın yapar.

ARKEOGRAFYA websitesi, Basın Meslek İlkelerine uymaya söz verir.

ARKEOGRAFYA  ©  Her hakkı saklıdır. Yazı ve fotoğraflar kaynak veya bağlantı verilmesi koşuluyla kullanılabilir.