24Nisan2018

YAZARLAR LÜTFİYE GÖKTAŞ KAYA (Yrd. Doç. Dr.) Mevlevilik Felsefesinden Yola Çıkarak Din-Sanat İlişkisi (*) - Sayfa 4

Mevlevilik Felsefesinden Yola Çıkarak Din-Sanat İlişkisi (*) - Sayfa 4

FacebookTwitterGoogle bookmarkMyspace bookmarkDel.icio.usDigg
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 0
ZayıfEn iyi 
Makale İçeriği
Mevlevilik Felsefesinden Yola Çıkarak Din-Sanat İlişkisi (*)
Sayfa 2
Sayfa 3
Sayfa 4
Sayfa 5
Tüm Sayfalar

Mevlevilerde Ayin-i Cem bu törene özel dikdörtgen, geniş bir odada ve daima geceleri yapılmaktadır. O gece meydancı odayı hazırlar, yani kapının karşısına şeyh için ayrılmış olan kırmızı bir post serer. Posttan kapıya doğru oturulacak yerlerin önüne iki sıra dokuzardan on sekiz şamdan koyar, mumları diker ve canlar gelmeden bu mumları yakar. Akşam yemekten sonra Ayin-i Cem gülbankı çekilerek ayin bitirilir (Gölpınarlı 1963:101-102).

Tüm bu veriler doğrultusunda on sekiz rakamının Mevlevi kültüründe önemli bir yeri olduğu anlaşılmaktadır. Matbahtaki on sekiz kollu şamdana gelince, on sekiz kollu şamdanların çilesi dolan ve derviş olmaya hak kazanan kişilerin derviş yapılma törenlerinde kullanıldığı belirlenmiştir.

________________________________

MEVLEVİLİK FELSEFESİNDEN YOLA ÇIKARAK DİN-SANAT İLİŞKİSİ

ÖZET

Tarih öncesi dönemlerden günümüze kadar hangi dönem ve kültür söz konusu olursa olsun inanç ya da din ile sanat arasında yakın bir ilişki olmuştur. İnsan yaşamının her alanını etkileyen dini bir takım inançlar insan ürünü olan sanat yapıtlarına konu olmuş ya da onların şekillenmesine etki etmiştir. Maden sanatı örneklerinden olan şamdanlar ilk bakışta yalnızca kullanım eşyaları gibi görünse de, ışık verici birer eşya olmalarının yanı sıra, taşıdıkları bazı sembolik anlamlar da vardır. Özellikle tarikatlar söz konusu olduğunda sembolizm daha da anlamlılık kazanmaktadır. Bu çalışmada günümüzde Mevlana Müzesi’nde matbahta bulunan bir şamdan temel alınıp, eserden yola çıkarak felsefe-din-sanat ilişkisi ortaya konmaya çalışılacaktır. Eserin yapı müze olmadan önce yani bir dergahken burada bulunduğu ve kullanıldığı düşünülmektedir. Bu bağlamda Mevlevi tarikatının dini felsefesi şamdanın taşıdığı sembolik anlamı açıklamada önemli bir yere sahiptir.

Anahtar Kelimeler: Maden sanatı, şamdan, felsefe, Mevlevilik, Mevlana Müzesi.

ART-RELIGION RELATION CONSIDERING MEVLEVİLİK PHILOSOPHY

Whatever period and culture it is, there has been a close relation between religion and belief starting from the prehistoric periods coming so far. Some religional beliefs affecting every field of human life have been either subjects for art structures made by people or influential on their being shaped. Although candlesticks, samples of metalwork, seem to be goods to be used at the begining, apart from their being a type of good giving light, they also have same symbolic meanings. Especially, considering orders symbolism becomes more meaningful. In this study, taking a candlestick today situated in Mevlana Museum into consideration, philosophy-religion-art relation is aimed to be studied. It is thought to have been and used in here before it became a structure museum when it was a dergah. Considering this, religional philosophy of Mevlevi order has an important role in explaining the symbolic meaning that candlestick has.

Key Words: Metalwork, candlestick, philosophy, Mevlevilik, Mevlana Museum.

_________________________________

DİPNOTLAR

(1) Kur’an’ın nur olarak nitelendirildiği ayetler 64/8, 9/32, 43/52, 39/12, 6/122; Hz. Muhammed’in nur olarak nitelendirildiği ayetler 33/45-46

(2) Kur’an 10/5

(3) Kur’an 78/12-13, 72/16, 41/12, 67/5

(4) Kur’an 57/13, 66/8

(5) Şerif Ali bin Muhammed el-Cürcani, Kitabü’t TarifatTarihsiz, s.246

(6) Mesnevi-i Şerif, II, s.130-131

(7) Mevlevi dergah ya da evinde kutsal sayılan diğer bir yer eşiktir.

(8) İkrar ayini, tarikata girmeye karar veren bir kişinin tarikata kabulü için düzenlenen ayindir.

(9) “Ağaç”, İslam Ansiklopedisi , I, 1988, s.457

(10)  Muhammed b. İsmail al-Cufi Buhari, Sahâh-i Buhari ve Tercemesi, İlim, 1987, s.4-5

(11) Matbahtaki on sekiz hizmet şunlardır: 1. Kazancı dede 2. Halife dede 3. Dışarı meydancısı 4. Çamaşırcı 5. Ab-rîzci 6. Şerbetçi 7. Bulaşıkçı 8. Dolapçı 9. Pazarcı 10. Somatçı 11. İçeri meydancısı 12. İçeri kandilcisi 13. Tahmisci 14. Yatakçı 15. Dışarı kandilcisi 16. Çerağcı 17. Süpürgeci 18. Ayakçı

(12) Uyandırmak, yakmak anlamındadır.

__________________________________



ARKEOGRAFYA websitesi; Arkeoloji, Sanat Tarihi, Tarih, Filoloji, Antropoloji, Paleontoloji, Mitoloji, Müze ve Arkeoteknik ile ilgili konularda yayın yapar.

ARKEOGRAFYA websitesi, Basın Meslek İlkelerine uymaya söz verir.

ARKEOGRAFYA  ©  Her hakkı saklıdır. Yazı ve fotoğraflar kaynak veya bağlantı verilmesi koşuluyla kullanılabilir.